Cannabis en autorijden

Een wetenschappelijk en rationeel overzicht

Nederlandse vertaling en bewerking ©JosNijsten2008

Foto's ©Meve&Jos – Illustratie ©XianGaudin

In beleidsdiscussies over de hervorming van de cannabiswetgeving duikt onveranderlijk de vraag op: "Hoe pakt de maatschappij haar bezorgdheid aan over cannabisgebruik en autorijden?" Het is een onderwerp dat zeker een serieuze discussie waard is. NORML voegde daarom een clausule toe aan de "Principes van verantwoord cannabisgebruik" (1) van de organisatie. Daarin wordt gesteld: "Hoewel cannabis door de meeste experts als veiliger beschouwd wordt voor automobilisten dan alcohol en veel voorgeschreven medicijnen, besturen verantwoorde cannabisgebruikers nooit motorvoertuigen wanneer ze onder invloed zijn."

Nochtans blijft de vraag in welke mate cannabisgebruik werkelijk de rijvaardigheid verzwakt. In tegenstelling tot alcohol waarvan geweten is dat het risicogedrag van de automobilist erdoor verhoogd wordt en de belangrijkste oorzaak is van verkeersongevallen, is de invloed van cannabis op het psychomotorisch vermogen zwak en zijn reële invloed op verkeersongevallen is tegenstrijdig.

Rijden onder invloed van drugs: Reëel gevaar of paniekzaaierij?

Volgens gegevens uit peilingen hebben ongeveer 112 miljoen Amerikanen (45 procent van de bevolking) met illegale stoffen geëxperimenteerd. (2) Daarvan zeggen er meer dan 20 miljoen (8,3 procent van de bevolking) van zichzelf dat ze "regelmatig" of "maandelijks" gebruiker zijn van illegale drugs, (3) en meer dan 10 miljoen Amerikanen zeggen dat ze in het afgelopen jaar een motorvoertuig bestuurd hebben terwijl ze onder invloed waren van een verboden product. (4) Deze niet te verwaarlozen aantallen wijzen erop dat verspreiding van het gebruik van verboden drugs bij bestuurders in de VS veel lager ligt dan de verspreiding van alcohol bij dezelfde populatie. (5)

Momenteel "is de rol van drugs als oorzakelijke factor in verkeersongevallen waarbij automobilisten betrokken waren die positief bevonden werden, nog steeds niet duidelijk". (6) Hoewel bepaalde studies aanwijzingen geven dat gebruik van verboden drugs verband houdt met een verhoogd ongevallenrisico, werd geen verband gelegd tussen het gebruik van psychoactieve stoffen en de ernst van een ongeval. (7) Bestuurders onder invloed van verboden middelen ondervinden een verhoogd ongevalrisico in vergelijking met nuchtere automobilisten. Nochtans is het risico ongeveer drie keer lager dan het ongevalrisico dat geassocieerd wordt met bestuurders van motorvoertuigen die boven of bij de wettelijke grens voor alcoholintoxicatie zitten. (8) Volgens een recent overzicht: "Het risico van alle drugpositieve bestuurders vergeleken met drugvrije bestuurders is ongeveer hetzelfde als bij bestuurders met een alcoholintoxicatie in het bloed van 0,05 procent (= 0,5 promille). De verhoging van het risico is ook vergelijkbaar met die van bestuurders boven de 60 jaar in vergelijking met jongere bestuurders (rond 35 jaar)." (9) Marihuana is de meest verspreide illegale stof die geconsumeerd wordt door automobilisten die verklaarden na druggebruik een voertuig bestuurd te hebben. (10) Epidemiologisch onderzoek wijst er ook op dat cannabis de meest verspreide illegale drug is die gevonden wordt in verongelukte bestuurders en slachtoffers van ongevallen met motorvoertuigen. (11) De reden hiervoor is tweedelig.

Ten eerste is marihuana veruit de meest gebruikte illegale drug bij de Amerikaanse bevolking met bijna een op twee die toegeeft het geprobeerd te hebben. (12) Ten tweede is marihuana de gemakkelijkst te detecteren illegale drug in toxicologische testen. THC, de belangrijkste psychoactieve component van marihuana, blijft gedurende meerdere uren in het bloed meetbaar en in bepaalde extreme gevallen tot meerdere dagen na het gebruik, (13) lang nadat de verzwakkende werking verdwenen is. Daarbij komt nog dat bij regelmatige gebruikers de niet-psychoactieve bijproducten van cannabis, de zogenaamde metabolieten, in de urine kunnen teruggevonden worden tot dagen of weken na gebruik. (14) (Andere drugs zoals cocaïne of methamfetamine hebben niet zo een lange halveringstijd). Daarom is de aanwezigheid van marihuana in toxicologisch onderzoek in de VS geen indicator voor een veel voorkomende of belangrijke oorzakelijke factor in verkeersongevallen. Integendeel, de wijde verspreiding ervan bevestigt dat cannabis veel populairder is en veel gemakkelijker te detecteren bij drugtesten dan andere verboden middelen.

Rijden onder invloed van cannabis: Toelichting van het debat

Terwijl duidelijk vastgesteld is dat alcoholconsumptie het risico op ongevallen vergroot, zijn bij marihuanagebruik de bewijzen van aansprakelijkheid in verkeersongevallen verre van duidelijk. Hoewel acute cannabisintoxicatie een lichte verzwakking van het psychomotorisch vermogen teweegbrengt, is die verzwakking zelden ernstig of langdurig. (15) Bij onderzoek op een gesloten circuit en in een rijsimulator, waarbij de acute werking van marihuana op het psychomotorisch vermogen werd bestudeerd, is een vrij kleine verzwakking waargenomen in de oogbewegingen en de reactietijd, evenals veranderingen in de laterale positionering, het volgen (bestuurders onder invloed van cannabis hebben de neiging meer afstand te houden van het voertuig dat voor hen rijdt) en de snelheid (bestuurders hebben de neiging hun snelheid te beperken na het inhaleren van cannabis). (16) In het algemeen zijn deze veranderingen in het rijgedrag opvallend minder consistent of uitgesproken dan de verzwakkingen die zich manifesteren bij automobilisten onder invloed van alcohol. (17) In tegenstelling tot bestuurders onder invloed van alcohol hebben personen onder invloed van cannabis de neiging hun verzwakking te beseffen en ze te compenseren door voorzichtiger te rijden (18) of door gewoon niet te willen rijden. (19)

Bijgevolg lijken de veranderingen in prestatie door cannabis geen belangrijke rol te spelen bij verkeersongevallen als de hoeveelheid THC in het bloed van de bestuurder laag is en/of als cannabis niet gebruikt is in combinatie met alcohol. (20)(21) Bijvoorbeeld, in het overzicht dat in 1992 door de Natonal Highway Traffic Safety Administration gemaakt werd over de rol van druggebruik bij verkeersongevallen met dodelijke afloop, staat "Er waren geen aanwijzingen dat cannabis zelf oorzaak was van dodelijke verkeersongevallen" bij automobilisten die positief bevonden werden op een drugtest. (22) In een recenter rapport merkten Blows en collega's op dat door de betrokkenen zelf vermelde recent gebruik van cannabis (binnen de drie uren voor het rijden) niet echt in verband gebracht werd met kwetsuren bij verkeersongevallen nadat onderzoekers specifieke medeoorzaken controleerden (zoals gebruik van de gordel, slaperigheid, enz). (23) Een wetenschappelijke studie van ongevallendossiers die gepubliceerd werd in "Accident, Analyses and Prevention" rapporteerde dat enkel bestuurders onder invloed van alcohol of benzodiazepines een verhoogd ongevallenrisico betekenen in vergelijking met drugvrije controles. Onderzoekers namen een verhoogd risico waar - hoewel statistisch niet belangrijk bij bestuurders die amfetamines, cocaïne en opiaten gebruikten maar stelden vast dat "geen verhoogd risico op kwetsuren ten gevolge van verkeersongevallen werd gevonden bij automobilisten die cannabis hadden gebruikt." (24)

In een aantal recentere onderzoeken wordt een positief verband opgemerkt tussen zeer recent cannabisgebruik en een gradueel verhoogd risico op auto-ongevallen. Kenmerkend is dat deze studies onthullen dat bestuurders met THC bloedconcentraties boven de 5 ng/ml - wat cannabisopname betekent in de loop van de laatste 1 tot 3 uren (25)(26) - een verhoogd risico op ongevallen betekenden in vergelijking met drugvrije controles. (27)(28) (Automobilisten die positief bevonden werden op THC in het bloed bij concentraties die lager liggen dan de genoemde waarden, vormen geen hoger risico dan de drugvrije controles.) (29) Nochtans ligt dat verhoogd risico nog beneden het risico dat bestuurders betekenen die slechts een kleine hoeveelheid alcohol consumeerden.

Twee recente gevalsanalyses hebben dit risico in detail beoordeeld. Een gevalsanalyse uit 2007 die gepubliceerd werd in het Canadian Journal of Public Health, geeft een overzicht van tien jaar gegevens over dodelijke verkeersongevallen. Onderzoekers stelden vast dat Amerikaanse automobilisten met alcoholconcentraties in het bloed van 0,05 procent - wat ruim beneden de legale toegelaten intoxicatiegrens ligt - drie keer meer betrokken waren bij onveilig rijden voorafgaand aan een dodelijk ongeval, in vergelijking met personen die positief testten voor marihuana. (30) Een Franse gevalsanalyse uit 2005 van dodelijke auto-ongevallen geeft gelijkaardige resultaten en stelt dat bestuurders die positief zijn voor eender welke hoeveelheid alcohol, een vier keer groter ongevalrisico vertegenwoordigden, met dodelijke afloop, dan automobilisten die positief testten voor marihuana in hun bloed. (31)

In laatstgenoemde studie vertegenwoordigden zelfs de automobilisten met weinig alcohol in hun bloed (minder dan 0,05 procent) een groter risico dan automobilisten die positief testten voor hoge concentraties cannabis (meer dan 5 ng/ml). In beide studies wordt opgemerkt dat globaal genomen weinig verkeersongevallen gebeuren die kunnen toegewezen worden aan automobilisten die onder invloed van cannabis een voertuig besturen.

Bepaling van een rationeel drugsbeleid voor het verkeer

Het bovenstaande overzicht illustreert de nood aan verdere studie en kennis van de effecten van cannabis op het rijgedrag. Hoewel de nadelige invloed van cannabis op de psychomotorische vaardigheden minder erg is dan de effecten van alcohol, kan rijden onder acute invloed van cannabis een verhoogd risico inhouden op een ongeval in bepaalde omstandigheden. Niettegenstaande dat de psychomotorische verzwakking door marihuana nauwelijks merkbaar is en van korte duur, kunnen gebruikers dit risico nog verder beperken door enkele uren na hun cannabisgebruik te wachten met rijden.

Daarnaast zouden automobilisten nooit aangemoedigd mogen worden om een voertuig te besturen terwijl ze cannabis roken. Automobilisten moeten ook de raad krijgen dat het samen gebruiken van cannabis en alcohol een groter risico op ongevallen vertegenwoordigt dan de consumptie van een van de twee producten alleen. (32)(33) Vroeger cannabisgebruik, zoals vastgesteld kan worden door de detectie van niet actieve metabolieten van cannabis in de urine van de bestuurders, wordt niet geassocieerd met een verhoogd risico op ongevallen. Pedagogische kampanjes of overheidsinformatie die de automobilisten die onder invloed zijn van cannabis als doelgroep hebben, zouden vooral moeten gericht zijn op de jongere bestuurders in de leeftijdsgroep van 16 tot 25 jaar. Het is de groep met de meeste cannabisgebruikers (35) en de groep waarin ook toegegeven wordt door de gebruikers een motorvoertuig bestuurd te hebben kort na gebruik. (36) Die groep heeft ook minder rijervaring, is roekelozer in het rijgedrag en kan minder goed omgaan met de psychoactieve werking van cannabis dan ervaren gebruikers. Bij de jongere bevolkingsgroep is het samen gebruiken van cannabis en alcohol of andere drugs, veel waarschijnlijker. (37) Onlangs werd zulke educatieve kampanje (38) gelanceerd in Canada door de Canadian Public Health Organisation die gemakkelijk gekopieerd kan worden naar de Verenigde Staten. Echter, zulke kampanje zou een verhoogde geloofwaardigheid krijgen als ze gecoördineerd zou worden door een private vereniging voor volksgezondheid of een vereniging voor verkeersveiligheid, zoals de American Public Health Association of de AAA Automobile Club in plaats van het federale Office of National Drug Control Policy (ONDCP) wiens publieke informatiekampanjes hun beperkte invloed op jongeren reeds aangetoond hebben. (39)

Tot slot zouden meer inspanningen moeten gedaan worden binnen de politiediensten om agenten en experten in drugherkenning op te leiden om het gedrag van automobilisten die rijden onder invloed van cannabis, beter te leren herkennen. In Australië worden inspanningen gedaan om delen van de Standardized Field Sobriety Test (alcoholtest) aan te passen en ze bruikbaar te maken voor automobilisten die mogelijk onder invloed van cannabis rijden. Wetenschappelijke evaluaties van deze testen hebben uitgewezen dat de prestaties van een persoon op de omgevormde alcoholtest, zeker in verband gebracht kunnen worden met een dosisafhankelijke verzwakking door marihuanagebruik. (40)

Op een vergelijkbare manier werd in Noorwegen een zeker verband gelegd tussen het klinisch testen op verzwakking door cannabis bij automobilisten die verdacht worden van te rijden onder invloed en de vaststelling bij die bestuurders van een THC concentratie in het bloed hoger dan 3 ng/ml. (41)

Hoewel de ontwikkeling van dergelijke metingen van verzwakking, specifiek voor cannabis, nog in de kinderschoenen staat, kan het belangrijk zijn dat ze ingezet worden door speciaal opgeleide politiemensen. De ontwikkeling van cannabisgevoelige technologie om op een snelle manier de aanwezigheid van THC bij automobilisten vast te stellen, zoals de speekseltest, zou bruikbaar zijn voor de verkeerspolitie om beter te kunnen detecteren of een automobilist onder invloed is. De ontwikkeling van dergelijke technologie zou bij de publieke opinie meer steun vinden en de bezorgdheid voor een stijging van het aantal ongevallen en rijden onder invloed, bij een liberalisering van het marihuanabeleid, doen afnemen. (42) Die bezorgdheid is een ernstige belemmering voor de bekrachtiging van een wetsherziening voor cannabis. De meerderheid van de burgers moet gewonnen worden voor een wijziging van de cannabiswetgeving en voor zijn steun aan een beleid dat gebruik van cannabis door volwassenen op dezelfde manier regelt als gebruik van alcohol.

(Oorspronkelijke titel: "Cannabis and Driving: A Scientific and Rational Review" - gepubliceerd door Paul Armentano voor NORML op 9 januari 2008 - Nederlandse vertaling JosNijsten)

Paul Armentano is afgevaardigd beheerder van NORML en de NORML Foundation. Hij is expert op het terrein van marihuanabeleid, gezondheid en farmacologie. Hij was gastspreker op ontelbare conferenties en juridische bijeenkomsten, getuigde meermaals als gerechtsdeskundige voor de staat en voor federale zaken. Hij assisteerde de verdediging in tientallen strafzaken rond medicinaal gebruik en rijden onder invloed. Hij werd uitgenodigd op verschillende internationale conferenties over cannabis en psychomotorische verzwakking, onder meer door de Society of Forensic Toxicologists (SOFT) en de International Council on Alcohol, Drugs & Traffic Society (ICADTS). Hij coördineerde met succes het lobbywerk voor de liberalisering van het beleid van nultolerantie voor cannabis in het verkeer in Virginia en Ohio.

Zijn contactadres is paul@norml.org.

Voetnoten

(1) Adopted by NORML's Board of Directors, February 3, 1996. Read all of NORML's "Principles of Responsible Use"

(2) US Department of Justice, Bureau of Justice Statistics. Drug and Crime Facts: Drug Use Among the General Population. Online document accessed November 24, 2007.

(3) US Department of Health and Human Services, Substance and Mental Health Services Association, Office of Applied Studies. 2006 National Survey on Drug Use and Health: National Results. Online document accessed November 24, 2007.

(4) Ibid.

(5) US Department of Transportation, National Highway Traffic Safety Administration. State of Knowledge of Drugged Driving: FINAL REPORT. September 2003.

(6) Ibid.

(7) Smink et al. 2005. Drug use and the severity of traffic accident. Accident, Analysis and Prevention 37: 427-433.

(8) Franjo Grotenhermen. Drugs and Driving: Review for the National Treatment Agency, UK. Nova-Institut (Germany). November 2007.

(9) Ibid.

(10) US Department of Health and Human Services, Substance and Mental Health Services Association, Office of Applied Studies. Driving After Drug or Alcohol Use, 1998. Online document accessed November 24, 2007.

(11) US Department of Transportation. 2003. op. cit.

(12) October 23-24, 2002 CNN/Time poll conducted by Harris Interactive.

(13) Skopp et al. 2003. Serum cannabinoid levels 24 to 48 hours after cannabis smoking. Archives of Criminology (Germany) 212: 83-95.

(14) Paul Cary. 2005. The marijuana detection window: Determining the length of time cannabinoids will remain detectable in urine following smoking. Drug Court Review 5: 23-58.

(15) According to the US Department of Transportation, 2003. op. cit., "Experimental research on the effects of cannabis … indicat[e] that any effects … dissipate quickly after one hour."

(16) Grotenhermen. 2007. op. cit. and US Department of Transportation. 2003. op. cit. Other summaries include: Ramaekers et al. 2006. Cognition and motor control as a function of Delta-9-THC concentration in serum and oral fluid: Limits of impairment. Drug and Alcohol Dependence 85: 114-122; David Hadorn. "A Review of Cannabis and Driving Skills," In: The Medicinal Uses of Cannabis and Cannabinoids. (eds: Guy et al). Pharmaceutical Press, 2004; Canadian Senate Special Committee on Illegal Drugs, Cannabis: Summary Report: Our Position for a Canadian Public Policy. 2002. (See specifically: Chapter 8: "Driving Under the Influence of Cannabis"); Alison Smiley. "Marijuana: On-Road and Driving-Simulator Studies," In: The Health Effects of Cannabis. (eds. Kalant et al) Canadian Centre for Addiction and Mental Health, 1999.

(17) David Hadorn. 2004. op. cit. and US Department of Transportation. 2003. op. cit.

(18) According to the US Department of Transportation, 2003. op. cit., "The extensive studies by Robbe and O'Hanlon (1993), revealed that under the influence of marijuana, drivers are aware of their impairment, and when the experimental task allows it, they tend to actually decrease speed, avoid passing other cars, and reduce other risk-taking behaviors."

(19) Menetrey et al. 2005. Assessment of driving capability through the use of clinical and psychomotor tests in relation to blood cannabinoid levels following oral administration of 20mg dronabinol or of a cannabis decoction made with 20 and 60mg delta-9-THC. Journal of Analytical Toxicology 29: 327-338.

(20) United Kingdom Department of Environment, Transport and the Regions, Road Safety Division Cannabis and Driving: A Review of the Literature and Commentary. Online document accessed November 24, 2007. "Overall, we conclude that the weight of the evidence indicates that … there is no evidence that consumption of cannabis alone increases the risk of culpability for traffic crash fatalities or injuries for which hospitalization occurs, and may reduce those risks."

(21) Gregory Chesher and Marie Longo. "Cannabis and Alcohol in Motor Vehicle Accidents," In: Cannabis and Cannabinoids: Pharmacology, Toxicology, and Therapeutic Potential. (eds. Grotenhermen et al.) Haworth Press, 2002.

(22) US Department of Transportation, National Highway Traffic Safety Administration. The Incidence and Role of Drugs in Fatally Injured Drivers: Final Report. October 1992.

(23) Blows et al. 2004. Marijuana use and car crash injury. Addiction 100: 605-611.

(24) Movig et al. 2004. Psychoactive substance use and the risk of motor vehicle accidents. Accident Analysis and Prevention 36: 631-636.

(25) Huestis et al. 1992. Blood cannabinoids: Absorption of THC and formation of 11-OH-THC and THCCOOH during and after smoking marijuana. Journal of Analytical Toxicology 16: 276-282.

(26) Mushoff et al. 2006. Review of biologic matrices (urine, blood, hair) as indicators of recent or ongoing cannabis use. Therapeutic Drug Monitor 2: 155-163.

(27) Drummer et al. 2004. The involvement of drugs in drivers killed in Australian road traffic crashes. Accident, Analysis and Prevention 36: 239-248.

(28) Grotenhermen et al. 2007. Developing per se limits for driving under cannabis. Addiction (E-pub ahead of print).

(29) Grotenhermen. 2007. op. cit.

(30) Bedard et al. 2007. The impact of cannabis on driving. Canadian Journal of Public Health 98: 6-11.

(31) Laumon et al. 2005. Cannabis intoxication and fatal road crashes in France: a population base case-control study. British Medical Journal 331: 1371-1377.

(32) Ramaekers et al. 2004. Dose related risk of motor vehicle crashes after cannabis use. Drug and Alcohol Dependence 73: 109-119. "Experimental studies have shown alcohol and THC combined can produce severe performance impairment even when given at low doses. The combined effect of alcohol and cannabis on performance and crash risk appeared additive in nature, i.e. the effects of alcohol and cannabis combined were always comparable to the sum of the effects of alcohol and THC when given alone."

(33) Williams et al. 1985. Drugs in fatally injured young male drivers. Public Health Reports 1: 19-26.

(34) Ramaekers et al. 2004. op. cit.

(35) US Department of Justice, Bureau of Justice Statistics. op. cit.

(36) US Department of Health and Human Services, Substance and Mental Health Services Association, Office of Applied Studies. 1998. op. cit.

(37) Ibid.

(38) Canadian Public Health Association. "The Pot and Driving Campaign."

(39) US Government Accountability Office. ONDCP Media Campaign: Contractor's National Evaluation Did Not Find that the Youth Anti-Drug Media Campaign Was Effective in Reducing Youth Drug Use: Report to the Subcommittee on Transportation, Treasury, the Judiciary, Housing and Urban Development, and Related Agencies, Committee on Appropriations, U.S. Senate. August 25, 2006.

(40) Papafotiou et al. 2005. An evaluation of the sensitivity of the Standardised Field Sobriety Tests (SFSTs) to detect impairment due to marijuana intoxication. Psychopharmacology 180: 107-114.

(41) Khiabani et al. 2006. Relationship between THC concentration in blood and impairment in apprehended drivers. Traffic Injury Prevention 7: 111-116.

(42) Looby et al. 2007. Roadside sobriety tests and attitudes toward a regulated cannabis market. Harm Reduction Journal. Online document accessed November 24, 2007.

Paul Armentano is an author and senior policy analyst for The National Organization for the Reform of Marijuana Laws (NORML) and the NORML Foundation.

His work has appeared in numerous newspapers, magazines, and anthologies, including Drug Abuse: Opposing Viewpoints; You Are Being Lied To: The Disinformation Guide to Media Distortion, Historical Whitewashes and Cultural Myths; and Busted: Stone Cowboys, Narco-Lords and Washington's War on Drugs.