Oplossing tegen ontbossing: Papier uit hennep.

Tekst en foto's ©JosNijsten

Papier is samengesteld uit vezels van circa 2 mm lang, 0,02 mm dik. Ze worden samengehouden door een ketting van cellulosemoleculen en biologische componenten zoals lignine. Papier maken uit de pulp van vezelhennep is een techniek die al meer dan 2.000 jaar geleden in China gebruikt werd. Via het Midden-Oosten en Noord-Afrika kwam begin 16de eeuw de techniek in Europa terecht.

Tot begin 19de eeuw werd papier gemaakt van afgedragen kledij, in die periode praktisch allemaal hennep- en vlastextiel, in zeldzame gevallen katoen. De industriële revolutie deed de vraag naar papier dermate stijgen dat het aanbod aan afgedragen textiel niet meer voldeed. Terwijl volop hennep geteeld werd om de vraag naar papier bij te benen kwamen onderzoekers met een nieuwe grondstof voor de aanmaak ervan: hout. Europa en Noord-Amerika hebben hun bossen en wouden al grotendeels weggekapt voor de papierproductie. We gaan nu zelfs zover dat we de landen die nog wouden bezitten, op de vingers tikken omdat zij ons voorbeeld volgen. Bij gebrek aan bossen krijgt hennep nu opnieuw de aandacht. Momenteel wordt nog slechts 150.000 ton henneppulp per jaar geproduceerd, dit is 0,05 procent van de wereldproductie. Meestal wordt die dan nog vermengd met pulp uit hout. Papier uit 100 procent hennep is eerder een uitzondering.

Duitsland heeft ook zijn papierproductie. Het is gemengde pulp en de vraag in eigen land is groter dan het aanbod. De 'Chemische Bleicherei Eugen Jetter' bij Dresden startte in oktober 1996 de productie van ongebleekte henneppulp voor speciaal papier (filters, luiers, enz). Het bedrijf produceerde in de aanvangsfase ongeveer 7.500 ton papierpulp per jaar. De prijs zal afhankelijk zijn van de zuiverheid.

In Groot-Brittannië ging de productie van start in 1997 en werd een assortiment papier tussen 70 en 540 gram per vierkante meter aangeboden.

Frankrijk is in Europa henneppulpproducent nummer 1. Meest gekend is het henneppapier waarmee we onze sigaretten of jointjes rollen.

Papier voor sanitaire doeleinden, wc-papier, keukenrol, luiers, zakdoeken en dergelijke meer, slokken jaarlijks een enorme oppervlakte aan bos op. Dat daar op korte termijn verandering in moet komen zal voor iedereen wel min of meer duidelijk zijn. Rekening houdend met zijn absorptievermogen komt henneppapier zeker in aanmerking.

Ook in de fabricatie van filters voor koffiezet, theezakjes, filters voor dampkappen, stofzuigers, heeft de henneppulp zijn intrede gedaan. De afvalberg zal er alleszins kleiner van worden.

Nederland spendeerde tussen januari 1990 en december 1993 meer dan 7,5 miljoen euro aan onderzoek naar de economische voordelen van een Nederlandse henneptextiel- en pulpproductie. Wat de pulp betreft, hier wordt gedacht aan papier voor sanitaire doeleinden, zakdoeken, en dergelijke. Het verbruik van die wegwerpproducten ligt in Nederland op 30.000 ton per jaar.

Voor kartonnen verpakkingsmateriaal is dat ongeveer 160.000 ton jaarlijks, en ook daar dient hennep zich aan.

Wat hier nog niet ter sprake kwam is geld. En daarmee bedoel ik enerzijds de bankbiljetten die hun stevigheid onder andere te danken hebben aan de toevoeging van henneppulp. Anderzijds bedoel ik de prijs van het papier. De papierindustrie is weinig geneigd zijn infrastructuur 'even om te schakelen' voor de verwerking van henneppulp. Zo is er nog geen regelmaat in de productie en liggen de verwerkingskosten hoog.

Ook het transport heeft een negatieve invloed op de prijs. Vanaf 100 v.C. tot 1935 evolueerde de papierproductie uit hennep in de goede richting. In volle start van de industriële revolutie werden alle pogingen om het papier te commercialiseren, in de kiem gesmoord.

Het snelstijgende papierverbruik is een van de voornaamste oorzaken van de systematische ontbossing van de planeet. De verdwijning van de natuurlijke wouden heeft een nefaste invloed op de complexe ecologische systemen die mee de klimatologische omstandigheden beïnvloeden. Er zijn onweerlegbare bewijzen dat ecosystemen en hun levensvormen, voor de mens van enorm belang, onherstelbaar verstoord worden. De aanplanting van monoculturen is geen oplossing om de schade die de houtkap aanricht, te beperken. Industriewouden fungeren slechts als grondstofdepot en kunnen nooit enig natuurlijk ecosysteem vervangen. Hout groeit trouwens veel te traag om de stijgende vraag te kunnen volgen. De aanbouw van die grondstofdepots voor industriële houtwinning zijn plaatsgebonden en de transportkosten gaan bepalend zijn voor de consumentenprijs. Komt daarbij nog dat steeds minder landbouwgrond beschikbaar blijft wegens de voortschrijdende wereldwijde erosie van de landbouwgronden en de biobrandstoflobby die met genetisch gemanipuleerde oliehoudende gewassen het monopolie op energie ten koste van alles wil behouden.

Het tempo waarmee papier verbruikt wordt en de daarmee gepaard gaande houtkap maakt van de 'oneindige' grondstof (hout) een eindig product (over zowat een kwarteeuw zal het laatste woud weggekapt zijn). De ecologische en economische gevolgen zijn niet te voorspellen maar dat ingegrepen moet worden is duidelijk. De aarde wordt onleefbaar en het papier zal te duur zijn om die gevolgen te beschrijven.

Recyclage van oud papier kan de stijging in verbruik enkel volgen als het verbruik daalt. Er wordt gesteld dat door de kantoorautomatisering steeds minder papier verbruikt wordt, maar de cijfers en de verdere ontbossing bewijzen het tegendeel.

Een andere mogelijkheid om de verstoring van het ecologisch en klimatologisch evenwicht een halt toe te roepen, en gelijktijdig de stijgende vraag naar papier te voldoen op lange termijn, is gebruik te maken van de natuurlijke, snelgroeiende basisgrondstof die oorspronkelijk voor de productie van papier werd ingezet: hennep.

VOORDELEN VAN HENNEP IN DE PAPIERPRODUKTIE

* Duurzaamheid:

Door het ontbreken van zuren die mettertijd het papier aantasten, blijven documenten veel langer bewaard. De Gütenberg-bijbel werd op henneppapier gedrukt en is na een half millennium nog steeds volledig intact en ongeschonden.

* Scheurvastheid:

Door de lange vezel van de cannabis is verpakkingskarton steviger en duurzamer dan karton uit hout. Draagzakken uit henneppapier zijn sterker dan draagzakken uit plastic en plastic is een petroleumproduct. Petroleum is een zeer eindige en steeds duurder wordende grondstof.

* Weerstand:

Hennep heeft een enorme weerstand tegen natuurlijke vijanden (geldig voor de variëteiten waarbij het THC - de natuurlijke beschermer - intact blijft). Bij niet-gemanipuleerde hennep werkt de THC als herbicide.

* Meststof:

Hennep heeft de eigenschap stikstof aan de bodem toe te voegen. Door de aanwezigheid van die natuurlijke meststof (N2) en de natuurlijke herbicide (THC) is de plant uitermate geschikt voor de teelt in huidige (en toekomstige) derdewereldlanden.

* Milieu:

Henneppulp heeft van nature uit slechts een lichte kleuring. Het gebruik van chemicaliën voor het bleken is 80 procent minder intensief dan bij houtpulp. Verwerking van vezelplanten naar papierpulp is minder energieopslorpend dan de verwerking van hout.

* Recyclage:

Cellulose uit hennep kan vermengd worden met oud papier en geeft aan het eindproduct nieuwe sterkte en soepelheid.

* Teelt:

Hennep vereist weinig verzorging en gedijt van Scandinavië tot Zuid-Italië (nagenoeg heel Europa). Vezelplanten kunnen jaarlijks geoogst worden terwijl bomen voor de papierindustrie pas rendabel zijn als ze tussen de 10 (in het beste geval) en 30 jaar oud zijn.