Drugspreventie en drugstesten in scholen

Lezing door Artur Radosz

4de bijeenkomst Ethisch platform van de Raad van Europa

13 oktober 2005 – Strasbourg Frankrijk

Geachte deskundigen en leden van het Ethisch Platform

Dank voor de gelegenheid die mij geboden wordt om te spreken over drugspreventie en drugstesten in scholen. Ik vertegenwoordig de European Coalition for Just and Effective Drug Policies – ENCOD, een platform waar meer dan honderd Europese organisaties lid van zijn. Onze leden vertegenwoordigen burgers die rechtstreeks of onrechtstreeks getroffen zijn door het drugsbeleid, zoals gebruikers, familieleden van gebruikers, gezondheidsdiensten, onderzoekscentra, denktanks, preventiewerkers, activisten en andere.

Daarom zou ik u onze standpunten en meningen over preventie tegen drugsmisbruik willen voorstellen met speciale aandacht voor de willekeurige drugstesten in de Europese scholen.

Drugs komen in allerlei vormen voor in onze samenleving. We worden constant geconfronteerd met een brede waaier van stoffen voor recreatief en medisch gebruik die vrij in de winkel te koop zijn, op voorschrift verkrijgbaar zijn, of op de zwarte markt gevonden worden. Het is daarbij belangrijk op te merken dat vele daarvan kunnen en worden gebruikt door mensen zonder problemen voor zichzelf of voor de samenleving.

Echter, een stijging van het drugsgebruik bij jongeren en de massamediahysterie doet beleidsmensen soms zoeken naar gemakkelijke antwoorden. In plaats van het probleem te begrijpen en de beste oplossingen te vinden, reageren zij onder zware lobbydruk met een systeem van drugstesten. In het verleden werden reeds meerdere pogingen ondernomen in verschillende Europese landen om willekeurige drugstesten te organiseren in scholen. Gelukkig werden ze meestal afgewezen omdat ze een inbreuk zijn op het grondwettelijk privacyrecht.

Voor de veiligheid en het welzijn van de jeugd is het cruciaal een programma te ontwikkelen die echt op het drugsgebruik gericht zijn. Maar zoals wetenschappelijk is aangetoond, in landen waar willekeurige drugstesten in de scholen worden uitgevoerd, is er geen effectieve vermindering van drugsgebruik bij jongeren.

Wij zijn van mening dat succesvolle programma's om drugsmisbruik tegen te gaan, gebaseerd moeten zijn op onderzoek, betrokkenheid en gezondheid. Zij moeten ook vertrouwen wekken en een eerlijke dialoog op gang brengen tussen volwassenen en jongeren.

Waarom we nee zeggen tegen willekeurige drugstesten

Er zijn veel redenen om nee te zeggen tegen willekeurige drugstesten in onze scholen. De meest fundamentele reden is dat veel experten het erover eens zijn en uit alle onderzoek hierover is aangetoond, dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat drugstesten resulteren in een vermindering van het aantal drugsgebruikers. In plaats van een oplossing te bieden leidt deze strategie naar nog meer problemen, veroorzaakt nog meer schade en is daarom contraproductief. Het is erg duur, het leidt tot inbreuken op de privacy en kan de relaties tussen studenten en leraars, tussen ouders en hun kinderen ondermijnen.

Drugstesten is duur en ontneemt geld aan andere, meer efficiënte programma's die jongeren wapenen tegen problemen met drugs. Gegevens uit de VS tonen aan dat drugstesten aan een onderwijsinstelling gemiddeld 42 dollar per geteste student kost, een bedrag dat kan oplopen tot 21.000 dollar voor een school waar 500 studenten getest worden. Dat bedrag dekt de kosten van één enkele test. De kosten van de bijkomende drugstesten tijdens het schooljaar en de opvolging van positieve uitslagen zijn niet in dat bedrag inbegrepen.

De kosten van de drugstesten overschrijden soms het totale budget dat de school voorziet voor de bestaande programma's van informatie, preventie en advies. In feite kan het drugstesten de schaarse budgetten opslorpen die noodzakelijk zijn voor de gezondheid en de behandeling van studenten die drugs misbruiken, waardoor het oorspronkelijk doel van het drugstesten ernstig ondergraven wordt.

Een drugstest kan resulteren in vals positief en leiden tot bestraffing van onschuldige studenten. Vrij verkrijgbare middelen voor de spijsvertering kunnen een positief amfetamineresultaat geven. Codeïne kan een positief resultaat geven voor heroïne. Het eten van voedingswaren met maanzaad kan positieve uitslagen geven voor opiaten.

Daar komt nog bij dat marihuana, relatief onschadelijk en veruit de populairste illegale drug, de gemakkelijkst te detecteren drug is, tot een maand na het gebruik. Studenten stappen over naar drugs waarvan ze denken dat ze niet via die test kunnen opgespoord worden, zoals XTC of snuifmiddelen. Wetende dat alcohol minder detecteerbaar is zouden zij kunnen overstappen op binge-drinking, waardoor er grotere risico's ontstaan voor de gezondheid en de veiligheid, zowel voor de studenten als voor de samenleving.

De studenten kunnen de drugstest ook omzeilen. De introductie van dergelijke testen leidt tot een stijging van de verkoop van anti-drugstest-middelen. Studenten die schrik hebben om gepakt te worden bij een drugstest kunnen middelen vinden om de test te vervalsen, dikwijls met producten die via het internet te koop worden aangeboden. Een vluchtige zoektocht op het net met "passing a drug test" levert meer dan 80.400 hits op (in 2005 nvdr) waar studenten op het net informatie kunnen vinden over hoe drugstesten kunnen omzeild worden. Er wordt drugsvrije urine aangeboden, plantaardige ontgiftingsmiddelen, speciale shampoos en allerlei producten die gemaakt zijn om de uitslag van een drugstest te vervalsen.

Drugstesten vertellen ons bitter weinig over wie drugs verkeerd gebruikt of misbruikt. Honderden, zelfs duizenden studenten zouden kunnen getest worden om een kleine groep te vinden die mogelijk één van de drugs gebruikt die door de test gedetecteerd kunnen worden. Studenten gaan dan ook andere, schadelijke stoffen gebruiken die niet met de drugstest ontdekt kunnen worden.

Met getrokken wapens wiet zoeken in de klassen (foto: http://www.blackopradio.com/school_raid.html)

Als scholen vertrouwen stellen in drugstesten dan onderschatten ze de betere systemen om problematische drugsgebruik bij jongeren vast te stellen. Meestal wordt problematisch gebruik ontdekt via herkenning van de symptomen. Onderwijzers, trainers en andere instructeurs kunnen drugsproblemen bij studenten herkennen door aandacht te schenken aan zaken als afwezigheid, wispelturig gedrag, veranderingen in de resultaten, terugtrekking uit groepsactiviteiten.

Uiteraard zijn er nog veel meer redenen om zich tegen het drugstesten te verzetten. Maar zelfs die enkele genoemde argumenten tonen de nutteloosheid en de hoge kostprijs aan van dergelijke werkwijze. Er kunnen veel betere middelen ingezet worden om preventief op te treden tegen drugsgebruik.

Alternatieven voor drugstesten

Er zijn alternatieven voor drugstesten waarbij de nadruk ligt op onderwijs, discussie, advies, buitenschoolse activiteiten en het opbouwen van het vertrouwen tussen studenten en volwassenen. Scholen en gemeenschap zouden studenten moeten helpen om buiten de school actief te zijn en aan sport te doen. Het is gebleken dat het de beste middelen zijn om drugsgebruik tegen te gaan.

Omdat voortdurend beslissingen genomen worden over drugsgebruik allerhande, zou kwaliteitsonderwijs over drugs moeten opgenomen worden in een brede waaier van wetenschappelijke studies zoals fysiologie, scheikunde en biologie, evenals in psychologie, geschiedenis en sociologie. Drugsonderwijs moet oneerlijke bangmakerij vermijden en het zou het brede spectrum van drugsgebruik en misbruik moeten erkennen, alsook de redenen waarom jongeren kiezen om al dan niet drugs te gebruiken.

Scholen zouden advies moeten kunnen geven aan studenten die drugs op een manier gebruiken die schadelijk is voor henzelf en voor anderen. Een soort noodadviesplan met de klemtoon op de relatie tussen studenten onderling. Raadgevers die lesgeven over drugs kunnen na de formele cursus een belangrijke bron van advies blijven voor de studenten.

Vertrouwen en respect zijn wellicht de belangrijkste elementen van een relatie met tieners. Jonge mensen die het vertrouwen hebben van hun ouders en leraars en van wie verwacht wordt dat ze zich verantwoordelijk voelen voor hun daden, vertonen in de meeste gevallen als reactie hierop een verantwoordelijk gedrag. Scholen die daarin willen slagen moeten hun studenten overtuigen dat zij:

- uitvoerige wetenschappelijk gefundeerde informatie krijgen over alle substanties (inbegrepen tabak en alcohol);

- hulp krijgen als ze dat nodig hebben;

- bezig blijven en betrokken worden in productieve naschoolse activiteiten.

Wij nemen aan dat veel leden van onze verenigingen hieraan kunnen meewerken omdat zij het vertrouwen van de mensen hebben die drugs gebruiken.

(Artur Radosz voor ENCOD 2005 – Nederlandse bewerking JosNijsten2009)